زردی یا یرقان یک وضعیت پزشکی مخرب است که در آن پوست و قسمت های دیگری از بدن زرد می شوند. این مشکل اغلب از بیماری های کبدی یا مسدودیت مجاری صفراوی ناشی می شود. در این مقاله به تشخیص انواع زردی، دلایل بروز آن و درمان این بیماری می پردازیم.
روش های تشخیص زردی
هنگامی که پوست یک شخص به رنگ زرد تغییر می کند، یعنی بدن با یک مشکل جدی مواجه شده است. به منظور تشخیص و مشخص کردن علت زردی (یرقان)، پزشک از تست های مختلفی استفاده می کند. بعضی از شاخص های تشخیصی عبارتند از:
تست خون
برای تشخیص علت زردی (یرقان) معمولا سطح بیلیروبین در خون اندازه گیری می شود. این تست اطلاعاتی در مورد نوع زردی، در اختیار پزشک قرار می دهد. در آزمایش خون، میزان بیلیروبین کل (همه انواع بیلیروبین ) و بیلیروبین مستقیم (نوعی بیلیروبین که مستقیما از صفرا به کبد منتقل می شود) اندازه گیری خواهد شد.
آزمایش های کبدی
آزمایش هایی مانند آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) میزان فعالیت آنزیم های کبدی را اندازه گیری می کنند. این تست ها به پزشک کمک می کنند تا علت زردی (یرقان) را شناسایی کند.
انواع زردی
به طور کلی زردی یا همان یرقان به سه نوع مختلف تقسیم می شود، که عبارتند از:
1. زردی همولیتیک
در این نوع زردی، بیلیروبین از پروتئین های خونی آزاد می شود. علت اصلی این نوع زردی ممکن است کمبود یا نقص آنزیم هایی باشد که بیلیروبین را تجزیه می کنند.
2. زردی کبدی
علت اصلی این نوع زردی، وجود اختلال در دفع بیلیروبین از صفراوی به مثانه صفراوی است. این مشکل ممکن است به دلیل عوامل مختلفی مانند التهاب کبد، بیماری هپاتیت و سیروز کبدی رخ دهد.
3. زردی مجاری صفراوی
علت اصلی این نوع زردی، وجود اختلال در جریان صفراوی است که می تواند به دلیل مسدودیت مجاری صفراوی توسط سنگ صفرا، مشکلات تولید صفرا در کبد یا تنگ شدن مجاری صفرا رخ دهد.
با تشخیص درست نوع و علت زردی (یرقان)، پزشک می تواند برنامه درمانی مناسب را برای شما تعیین کند.
علل ایجاد زردی در نوزادان
زردی که در نوزادان دیده می شود، به عنوان زردی نوزادی شناخته می شود و معمولاً تا ۱ هفته پس از تولد برطرف می گردد. کبد نوزاد تا مدت کوتاهی بعد از تولد نمی تواند عملکرد خوبی داشته باشد و به همین نوزاد به زردی مبتلا می شود.
دلایل زیادی موجب بروز زردی در نوزادان می شود که شایع ترین آن ها عبارتند از:
- ژنتیک
- بارداری مکرر مادر
- طولانی ماندن نوزاد در رحم مادر
- کامل نبودن کبد نوزاد و عملکرد ضعیف ایزوزیم های آن
درصد زردی نوزادی حدوداً تا ۱۰ درصد قابل قبول است. اگر زردی بیش از ۱۲ روز ادامه داشته باشد، نیاز به بررسی و درمان دارد.
علل ایجاد زردی در بزرگسالان
علاوه بر نوزادان، بزرگسالان نیز ممکن است با زردی روبه رو شوند. برخی از علل احتمالی زردی در بزرگسالان به شرح زیر است:
- هپاتیت (عفونت و التهاب کبد)
در بسیاری از موارد، هپاتیت می تواند موجب بروز زردی در بزرگسالان شود. هپاتیت بیماریی است که به طور معمول به دلیل وجود عفونت و التهاب در کبد اتفاق می افتد. عموما عفونت های ویروسی مانند هپاتیت A، B و C می توانند منجر به بروز زردی شوند. التهاب کبد در نتیجه عواملی مانند عفونت های باکتریایی، ویروسی و همچنین استفاده بیش از حد از مواد مخدر، اتفاق می افتد.
زردی می تواند ناشی از افزایش بیلیربین در خون باشد. این موضوع معمولاً به علت عدم توانایی کبد در تصفیه مناسب بیلیروبین بدن اتفاق می افتد.
- استفاده از داروهای خاص
استفاده از برخی داروها نیز می تواند منجر به زردی شود. برخی از داروها در تخلیه بیلیروبین توسط کبد اختلال ایجاد می کنند و در نهایت زردی بروز می کند.
هر کدام از علل زردی در بزرگسالان نیازمند بررسی و درمان درست هستند. در صورت احساس زردی در پوست همراه با علائم ناراحت کننده مانند درد شدید در شکم، تهوع، استفراغ یا تب، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.
درمان زردی
درمان زردی بستگی به علت ایجاد آن دارد. ولی معمولا برای رفع این عارضه از درمان های دارویی استفاده می شود. در ادامه به بررسی نکات مرتبط با درمان های دارویی در زردی می پردازیم.
1. رعایت دستورات پزشک
استفاده از دارو ها و محصولات دارویی برای درمان زردی باید طبق نظر پزشک معالج باشد. برای رعایت درست و موثر درمان، بهتر است موارد زیر را رعایت کنید:
- اضافه کردن یا کم کردن داروها تنها باید به دستور پزشک انجام شود. بنابراین، حتماً دقت کنید که داروهای خود را به درستی و کامل مصرف کنید.
- برخی از داروها نیاز به مصرف منظم و درمدت زمان مشخص دارند. شما باید دقیقاً به دستورات پزشک در مورد زمانبندی مصرف دقت کنید.
2. محافظت از کبد
زردی معمولا به دلیل اختلال در کبد بروز می کند، بنابراین حفظ سلامت کبد در طول درمان زردی بسیار مهم است. برخی از روش های محافظت از کبد به شرح زیر است:
- مصرف میوه ها و سبزیجات: میوه ها و سبزیجات شامل آنتی اکسیدان های مفیدی هستند که کبد را از آسیب ها و التهابات محافظت می کنند. بنابراین، حتماً این مواد مغذی را در رژیم غذایی خود بگنجانید.
- محدود کردن مصرف الکل: الکل می تواند به کبد آسیب جدی برساند و درمان زردی را سخت تر کند. بنابراین، بهتر است مصرف الکل را محدود کرده یا به طور کامل از نوشیدن آن خودداری کنید.
- استفاده از مواد طبیعی ضدالتهاب: برخی از مواد طبیعی مانند زرشک، نعناع، آویشن، زنجبیل و آلوئه ورا، خواص ضدالتهابی و خنثی کننده سموم را دارند. سعی کنید از این مواد در رژیم غذایی خود استفاده کنید.
3. توجه به عوارض دارویی
هنگام درمان زردی با داروهای مربوطه، ممکن است عوارضی به وجود آید. بنابراین، حتماً با پزشک خود در مورد عوارض دارویی صحبت کرده و در صورت بروز علائم ناخواسته، به او اطلاع دهید.
برخی از عوارض دارویی متداول در درمان زردی عبارتند از:
- تهوع یا استفراغ
- اسهال یا یبوست
- خواب آلودگی یا بی خوابی
- سردرد
رعایت درمان های دارویی در زردی از اهمیت بسیاری برخوردار است. با رعایت دستورات پزشک، محافظت از کبد و اطلاع از عوارض دارویی، می توان بهبودی قابل توجهی را تجربه کرد.
پیامدهای جانبی زردی
در صورتی که زردی بیش از حد معمول و با علائم دیگری همراه باشد، می تواند نشان دهنده وجود اختلالات جدی در عملکرد کبد یا سیستم عصبی باشد. بعضی از پیامدهای جانبی زردی عبارتند از:
پلکان کبدی:
این عارضه نشانه ای از اختلالات کبدی است که اگر به موقع تشخیص داده نشود، می تواند منجر به آسیب جدی به کبد شود.
تشکیل سنگ صفراوی:
زردی ممکن است باعث تشکیل سنگ در مجرای صفراوی شود که با علائم شدیدی از جمله درد شکمی همراه است.
تحلیل عدم اتلاف بیلی روبین:
افزایش سطح بیلی روبین در خون ممکن است باعث تحلیل عدم اتلاف بیلی روبین شود که نتیجه آن ممکن است ورود سم به سلول ها و بافت های بدن باشد.
با تشخیص به موقع زردی و درمان آن، می توان از آسیب به کبد جلوگیری کرد و عوارض جدی آن را از بین برد. پس در صورت تجربه علائم زردی، حتما به پزشک مراجعه کنید.
-
دکتر علی عدولی
- تخصص داخلی / فوق تخصص غدد درون ریز و متابولیسم (اندوکرینولوژی)
- خدمات: گرفتگی (اسپاسم) معده، فشار خون، معاینه فیزیکی سالانه
- آدرس: چهارراه مهدیه، ساختمان پزشکان سبحان، طبقه 4، شماره 403
- تلفن: 08337272868
-
دکتر فاطمه فاضلی
- تخصص کودکان و نوزادان / فوق تخصص بیماری های گوارش و کبد کودکان
- خدمات: یبوست، خونریزی مجاری گوارشی، رفلاکس معده (GERD)
- آدرس: طالقانی، طالقانی 7، ساختمان بصیر، طبقه 1
- تلفن: 05632211678
-
دکتر فرامرز باقری
- تخصص داخلی
- خدمات: یبوست، گرفتگی (اسپاسم) معده، فشار خون
- آدرس: خیابان سنگی، ساختمان پزشکان پارس، روبروی یگان ویژه سابق، ساختمان پزشکان پارس، طبقه سوم
- تلفن: 07733551617
-
دکتر حمیدرضا رفیعی
- تخصص داخلی
- خدمات: گرفتگی شکم (کرامپ شکمی)، گرفتگی (اسپاسم) معده، یبوست
- آدرس: خیابان آمادگاه ،ساختمان آژند، بلوک B ،طبقه دوم ، واحد 210
- تلفن: 03132240833
-
دکتر سید عادل مهدی
- تخصص داخلی
- خدمات: یبوست، گرفتگی (اسپاسم) معده، فشار خون
- آدرس: بلوار جهاد، ابتدا کوچه شماره 3، ساختمان سلامت، طبقه 2
- تلفن: 03132240833
-
دکتر بهاره باقرزاده
- تخصص کودکان و نوزادان
- خدمات: زردی کودکان، چکاپ سلامت نوزاد 1 ماهه، چکاپ سلامت نوزاد 15 ماهه
- آدرس: چهارراه فرهنگیان، بلوار معلم، روبروی هتل پارس، ساختمان پزشکان یاس، طبقه پنجم
- تلفن: 03133125000
-
دکتر علی اوسط لطفی
- تخصص داخلی
- خدمات: آلبومینوری، وبا، لوپوس
- آدرس: 30متری طلاب، بلوار مفتح، مفتح4، جنب داروخانه شبانه روزی دکتر پورزرقری
- تلفن: 03132240833
-
دکتر پیام صبح بیداری
- تخصص داخلی
- خدمات: یبوست، گرفتگی (اسپاسم) معده، فشار خون
- آدرس: بلوار میرداماد، حدفاصل میدان مادر و شریعتی، پلاک 24، جنب بانک توسعه صادرات، طبقه3
- تلفن: 03133125000
-
دکتر حسن پاک روان
- تخصص داخلی
- خدمات: گاستریت (ورم معده)، آسم، تیروئید
- آدرس: روبروی بیمارستان امام خمینی، ساختمان البرز، طبقه 2
- تلفن: 03132205025
-
دکتر نیلوفر کلانتری نژاد
- تخصص کودکان و نوزادان
- خدمات: چکاپ سلامت نوزاد 1 ماهه، چکاپ سلامت نوزاد 15 ماهه، چکاپ سلامت نوزاد 2 ماهه
- آدرس: خیابان جهاد، نبش کوچه شماره 7، ساختمان خضرا 1، طبقه 3، واحد 7
- تلفن: 03432224808
جمع بندی
زردی یا یرقان عبارت است از تغییر رنگ پوست و غشای مخاطی به رنگ زرد که معمولا به دلیل وجود مشکل در کبد به وجود می آید. این حالت معمولاً ناشی از اختلال در فرایندهای تکمیلی آنزیمی کبد است که منجر به افزایش سطح بیلیروبین در خون میشود.
همان طور که گفته شد درمان زردی به علت ایجاد آن بستگی دارد ولی در اکثر مواقع این مشکل با مصرف دارو برطرف می شود.
